भाषासु मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाण भारती।
तस्यां हि काव्यं मधुरं तस्मादपि सुभाषितम्॥

Thursday, June 25, 2026

१४८०. नीरक्षीरविवेके हंस आलस्यम् त्वम् एव तनुषे चेत्।

१४८०. नीरक्षीरविवेके हंस आलस्यम् त्वम् एव तनुषे चेत्।

विश्वस्मिन् अधुना अन्य: कुलव्रतं पालयिष्यति क:॥


अर्थ :- हे हंसा, दूध आणि पाणी वेगळे करण्याच्या तुझ्या कौशल्यात (विवेकबुद्धीत) जर तूच आळस केलास, तर मग या संपूर्ण जगात आपल्या कुळाचे व्रत (कर्तव्य) दुसरा कोण पाळणार?


हिंदी अनुवाद

हे हंस! यदि दूध और पानी को अलग-अलग करने के अपने कौशल (विवेक) में तुम ही आलस्य करोगे, तो फिर इस संपूर्ण संसार में अपने कुल के व्रत (कर्तव्य) का पालन दूसरा कौन करेगा?

English Translation

O Swan! If you yourself show laziness in your skill (wisdom) of separating milk from water, then who else in this entire world will fulfill the sacred vow (duty) of their lineage?

Tuesday, June 23, 2026

१४७९. धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः।

१४७९. धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः।

तस्माद्धर्मो न हन्तव्यो मा नो धर्मो हतोऽवधीत्।।


अर्थ :- (आपण) जर नीति युक्त, हा खरेपणाने योग्य असे वर्तन केले तर ती धर्माची वागणूक तर तिच्यामुळे आपले रक्षण होते, आपण चुकीचे वर्तन केले तर त्या मुळे आपला नाश होतो. म्हणून आपण न्याय्य वर्तन करावे. वाईट आचरणाने स्वतः चा नाश करू नये.


हिंदी अनुवाद

यदि हम नीतिपूर्ण और ईमानदारी से युक्त उचित व्यवहार करते हैं, तो वही धर्म का आचरण है और उससे हमारी रक्षा होती है। इसके विपरीत, यदि हम गलत आचरण करते हैं, तो उससे हमारा विनाश होता है। इसलिए हमें हमेशा न्यायसंगत व्यवहार करना चाहिए। बुरे आचरण से स्वयं का नाश नहीं करना चाहिए।

English Translation

If we conduct ourselves righteously, with integrity and honesty, it is considered the practice of Dharma, and it protects us. Conversely, if we behave wrongfully, it leads to our own destruction. Therefore, we must always act justly and ensure we do not ruin ourselves through bad conduct.

Monday, June 22, 2026

१४७८. उद्योगे नास्ति दारिद्र्यं जपतो नास्ति पातकम्।

१४७८. उद्योगे नास्ति दारिद्र्यं जपतो नास्ति पातकम्।  

मौने च कलहो नास्ति, नास्ति जागरिते भयम् ॥

चाणक्य नीती 


अर्थ :- (माणसाने नेहमी काही तरी) काम करत राहिले तर गरिबी येत नाही. (देवाच्या) नामाचा जप करत राहिले तर पाप लागत नाही. गप्प राहिल्याने भांडण टळते. सावधगिरी बाळगणाऱ्याला भीती नसते.


हिंदी अनुवाद

निरन्तर परिश्रम (काम) करते रहने से दरिद्रता (गरीबी) नहीं आती। (भगवान के) नाम का जप करते रहने से पाप नहीं लगता। मौन रहने (चुप रहने) से कलह (झगड़ा) नहीं होता, और जागरूक (सावधान) रहने वाले को कोई भय नहीं होता।

English Translation

There is no poverty for one who works hard diligently. No sin attaches to one who constantly chants the name of God. There is no quarrel or conflict for one who remains silent, and there is no fear for one who stays vigilant (alert).

Sunday, June 21, 2026

१४७७. प्रियङ्गुकलिकाश्यामं रूपेणाप्रतिमं बुधम्।

१४७७. प्रियङ्गुकलिकाश्यामं रूपेणाप्रतिमं बुधम्।

सौम्यं सौम्यगुणोपेतं तं बुधं प्रणमाम्यहम् ॥


अर्थ :- 

अगदी अजोड रूप धारण करणाऱ्या, प्रियङ्गुच्या कळी प्रमाणे शामल दिसणाऱ्या,नरम स्वभावाच्या, त्या बुध ग्रहाला मी वंदन करतो/करते.

प्रियंगु एक प्रसिद्ध आणि महत्वपूर्ण आयुर्वेदिक औषधी आहे. 

हिंदी अनुवाद

"अतुलनीय रूप धारण करने वाले, प्रियंगु की कली के समान श्याम वर्ण वाले, और कोमल स्वभाव वाले, उन बुध ग्रह को मैं प्रणाम करता/करती हूँ।"

English Translation

"I bow to Mercury, who possesses an incomparable form, whose complexion is dark like the bud of a Priyangu flower, and who is gentle in nature."

Saturday, June 20, 2026

१४७६. धरणीगर्भसम्भूतं विद्युत्कान्तिसमप्रभम्।

१४७६. धरणीगर्भसम्भूतं विद्युत्कान्तिसमप्रभम्।

कुमारं शक्तिहस्तं तं मङ्गलं प्रणमाम्यहम्॥३॥


अर्थ :- धरणीगर्भ....  पृथ्वीच्या पोटातून (आतून) निर्माण झालेल्या, विजेप्रमाणे  लखलखीत अशा, शक्ती हे शस्त्र हाती असलेल्या मंगळ या ग्रहाला मी वंदन करतो/करते. 


हिंदी अनुवाद

"पृथ्वी के गर्भ (भीतर) से उत्पन्न हुए, बिजली के समान चमकने वाले (तेजस्वी) और हाथ में 'शक्ति' नामक शस्त्र धारण करने वाले, ऐसे मंगल ग्रह को मैं नमस्कार करता/करती हूँ।"

English Translation

"I bow to Mars, the planet who was born from the womb (depths) of the Earth, who is as brilliant as lightning, and who holds the weapon named 'Shakti' in his hand."

Friday, June 19, 2026

१४७५. दधिशङ्खतुषाराभं क्षीरोदार्णवसम्भवम्।

 १४७५. दधिशङ्खतुषाराभं क्षीरोदार्णवसम्भवम्।

नमामि शशिनं सोमं शम्भोर्मुकुटभूषणम्॥२॥

अर्थ :- दही, शंख आणि दवबिंदू प्रमाणे दिसणाऱ्या, क्षीरसागरात जन्मलेल्या, भगवान शंकराचे शिरोभागी शोभून दिसणाऱ्या सुंदर अशा चंद्राला (मी) नमस्कार करतो/ते. 

नवग्रह स्तोत्र हे महर्षी व्यास यांनी रचलेले एक अत्यंत शक्तिशाली स्तोत्र आहे. यामध्ये नऊ ग्रहांची (सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, गुरू, शुक्र, शनी, राहू आणि केतू) स्तुती करून त्यांच्याकडून शुभ आशीर्वाद मागितले आहेत.

हिंदी अनुवाद

"दही, शंख और ओस की बूंदों के समान (श्वेत) दिखने वाले, क्षीरसागर (दूध के सागर) से उत्पन्न हुए और भगवान शिव के सिर पर सुशोभित होने वाले, ऐसे सुंदर चंद्रमा को मैं नमस्कार करता/करती हूँ।"

English Translation 

"I bow to the beautiful Moon, who resembles the whiteness of yogurt, conch shell, and dew-drops, who was born from the Ocean of Milk, and who adorns the head of Lord Shiva."

Thursday, June 18, 2026

१४७४. जपाकुसूमसंकाशं काश्यपेयं महाद्युतिम्।

१४७४.  जपाकुसूमसंकाशं काश्यपेयं महाद्युतिम्।

तमोsरिं सर्वपापघ्नंप्रणतोsस्मि दिवाकरम्॥


अर्थ : - जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे ज्याचा रंग आहे अशा, कश्यप ऋषींचा पुत्र असणाऱ्या, अंधाराचा नाश करणाऱ्या अतिशय तेजस्वी अशा, सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या सूर्याला मी वंदन करतो / करते. 


नवग्रह स्तोत्रातील सूर्य स्तोत्र. 


हिंदी अनुवाद

"जौ (जास्वंद) के फूल के समान जिनका रंग है, जो कश्यप ऋषि के पुत्र हैं, जो अंधकार का नाश करने वाले अत्यंत तेजस्वी हैं, और जो सभी पापों का विनाश करते हैं, ऐसे सूर्य देव को मैं नमन करता हूँ।"

अंग्रेजी अनुवाद

"I bow to the Sun God, whose color is like that of a hibiscus flower, who is the son of Sage Kashyapa, who is the destroyer of darkness and possesses immense brilliance, and who expels all sins.