१४७५. दधिशङ्खतुषाराभं क्षीरोदार्णवसम्भवम्।

 १४७५. दधिशङ्खतुषाराभं क्षीरोदार्णवसम्भवम्।

नमामि शशिनं सोमं शम्भोर्मुकुटभूषणम्॥२॥

अर्थ :- दही, शंख आणि दवबिंदू प्रमाणे दिसणाऱ्या, क्षीरसागरात जन्मलेल्या, भगवान शंकराचे शिरोभागी शोभून दिसणाऱ्या सुंदर अशा चंद्राला (मी) नमस्कार करतो/ते. 

नवग्रह स्तोत्र हे महर्षी व्यास यांनी रचलेले एक अत्यंत शक्तिशाली स्तोत्र आहे. यामध्ये नऊ ग्रहांची (सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, गुरू, शुक्र, शनी, राहू आणि केतू) स्तुती करून त्यांच्याकडून शुभ आशीर्वाद मागितले आहेत.

हिंदी अनुवाद

"दही, शंख और ओस की बूंदों के समान (श्वेत) दिखने वाले, क्षीरसागर (दूध के सागर) से उत्पन्न हुए और भगवान शिव के सिर पर सुशोभित होने वाले, ऐसे सुंदर चंद्रमा को मैं नमस्कार करता/करती हूँ।"

English Translation 

"I bow to the beautiful Moon, who resembles the whiteness of yogurt, conch shell, and dew-drops, who was born from the Ocean of Milk, and who adorns the head of Lord Shiva."

१४७४. जपाकुसूमसंकाशं काश्यपेयं महाद्युतिम्।

१४७४.  जपाकुसूमसंकाशं काश्यपेयं महाद्युतिम्।

तमोsरिं सर्वपापघ्नंप्रणतोsस्मि दिवाकरम्॥

अर्थ : - जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे ज्याचा रंग आहे अशा, कश्यप ऋषींचा पुत्र असणाऱ्या, अंधाराचा नाश करणाऱ्या अतिशय तेजस्वी अशा, सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या सूर्याला मी वंदन करतो / करते. 

नवग्रह स्तोत्रातील सूर्य स्तोत्र. 

हिंदी अनुवाद

"जौ (जास्वंद) के फूल के समान जिनका रंग है, जो कश्यप ऋषि के पुत्र हैं, जो अंधकार का नाश करने वाले अत्यंत तेजस्वी हैं, और जो सभी पापों का विनाश करते हैं, ऐसे सूर्य देव को मैं नमन करता हूँ।"

अंग्रेजी अनुवाद

"I bow to the Sun God, whose color is like that of a hibiscus flower, who is the son of Sage Kashyapa, who is the destroyer of darkness and possesses immense brilliance, and who expels all sins.

१४७३. केतक्य: कण्टकैर्व्याप्ता: नलिन्य: या: पङ्कसंभवा:।

१४७३. केतक्य: कण्टकैर्व्याप्ता: नलिन्य: या: पङ्कसंभवा:। 

विलासिन्य: सगर्वाश्च क्व रत्नमनुपद्रवम्॥

अर्थ :  खूप गुण जिथे असतात तिथे कुठला तरी दोष असतो च संपूर्ण निष्कलंक वस्तू सापडत नाही असे कवि सांगतोय.

केवडा (खूप सुगंध देतो खरा) पण त्याच्या भोवती काटे असतात,कमळ  चिखलात उगवते.सुंदर स्त्रिया गर्विष्ठ असतात.कुठल रत्न निर्दोष आहे? कोणतही नाही.

हिंदी अनुवाद

केतकी के पौधे कांटों से घिरे होते हैं, कमलिनी (कमल का पौधा) कीचड़ से पैदा होती है, और सुंदर (विलासप्रिय) स्त्रियां गर्व (अभिमान) से युक्त होती हैं; फिर इस संसार में ऐसा कौन सा रत्न है, जो किसी उपद्रव (कष्ट, दोष या बाधा) से रहित हो?

भावार्थ: इस संसार में कोई भी मूल्यवान या सुंदर वस्तु पूरी तरह से निर्दोष नहीं है। हर अच्छी चीज़ के साथ कोई न कोई कमी या कठिनाई जुड़ी होती है।

English Translation

The Ketaki (screw-pine) bushes are surrounded by thorns, the lotuses grow out of mud, and beautiful, luxurious women are full of pride; where indeed is that gemstone which is completely free from any blemish, trouble, or disturbance?

Meaning: There is nothing in this world that is absolutely perfect or without flaws. Every beautiful or valuable thing comes with its own set of disadvantages or difficulties.

१४७२. श्री घोरकष्टोद्धरण स्तोत्रम् - श्री वासुदेवानंद सरस्वती (टेंबे स्वामी) कृत

१४७२. श्री घोरकष्टोद्धरण स्तोत्रम् - श्री वासुदेवानंद सरस्वती (टेंबे स्वामी) कृत

https://sanskritstotre.blogspot.com/2026/06/blog-post.html

१४७१. वेश्या रागवती सदा तदनुगा षड्‌भिरसैर्भोजनं,

१४७१. वेश्या रागवती सदा तदनुगा षड्‌भिरसैर्भोजनं,

शुभ्रं धाम मनोहरं वपुरहो! नव्यो वयः संगमः।

कालोऽयं जलदाविलस्तदपि यः कामं जिगायाऽऽदरात्,

तं वन्दे युवतिप्रबोधकुशलं श्रीस्थूलभद्रं मुनिम्॥

अर्थ :- 

जिच्या महालात वेश्या (कोशा) नेहमी प्रेमाने अनुरक्त असायची, जिथे तिचे सेवक सतत सेवेसाठी तत्पर असायचे, जिथे रोज षड्रसांनी (सहा चवींनी) युक्त उत्तम भोजन मिळायचे, जिथे राहण्यासाठी शुभ्र, सुंदर आणि मनमोहक महाल होता, जिचे शरीर अत्यंत लावण्यमय होते आणि तारुण्याचा नवा बहर (नव्य वय) व सुंदर समागम उपलब्ध होता; त्यात भर म्हणून पावसाळ्याचे (मेघांचे) रोमँटिक वातावरण होते – अशा सर्व प्रकारच्या कामोत्तेजक परिस्थितीतही, ज्यांनी आपल्या वासनेवर आणि कामावर आदरपूर्वक (दृढतेने) विजय मिळवला; आणि त्या तरुण स्त्रीला (वेश्येला) देखील सन्मार्गाचा बोध देण्यात जे कुशल ठरले, अशा त्या 'श्री स्थूलभद्र मुनींना' मी वंदन करतो.

हे सुभाषित जैन परंपरेतील एक महान आणि परम प्रतापी मुनी श्री स्थूलभद्र यांच्या अलौकिक आत्मसंयमाची आणि ब्रह्मचर्याची स्तुती करणारे आहे.

पार्श्वभूमी: दीक्षा घेण्यापूर्वी स्थूलभद्र हे 'कोशा' नावाच्या रूपवान वेश्येच्या प्रेमात होते आणि १२ वर्षे तिच्या महालात राहिले होते. दीक्षा घेतल्यानंतर, आपल्या आत्मसंयमाची परीक्षा घेण्यासाठी त्यांनी चातुर्मासाचे चार महिने त्याच वेश्येच्या महालात घालवण्याचा कठीण निश्चय केला. भोग आणि विलासाचे सर्वच साधन समोर असूनही, त्यांनी आपल्या वासनेवर पूर्ण विजय मिळवला आणि कोशा वेश्येलाही अध्यात्माचा मार्ग दाखवला.

हिन्दी अनुवाद

जहाँ वेश्या (कोशा) सदा प्रेम से आसक्त रहती थी, उसके सेवक हर पल सेवा में तत्पर रहते थे, जहाँ प्रतिदिन छह रसों से युक्त स्वादिष्ट भोजन मिलता था, जहाँ रहने के लिए श्वेत, सुंदर और मनभावन महल था, जिसका शरीर अत्यंत लावण्यमयी था और युवावस्था का नया मिलन सुलभ था; और तो और, जब बादलों से घिरा वर्षा ऋतु का कामोत्तेजक समय था – ऐसी विकट परिस्थितियों में भी जिन्होंने अपनी वासना और कामदेव पर अत्यंत आदरपूर्वक (दृढ़ता से) विजय प्राप्त की; तथा उस युवती (वेश्या) को भी सन्मार्ग का बोध कराने में जो कुशल सिद्ध हुए, उन 'श्री स्थूलभद्र मुनि' को मैं वंदन करता हूँ।

English Translation

Where the courtesan (Kosha) was always affectionately attached, her attendants were ever-ready to serve, where food rich in all six tastes (delicacies) was served daily, where there was a brilliant, beautiful, and captivating palace to reside, and an exquisite body with the fresh bloom of youth available for union; and above all, it was the rainy season cloudy and romantic – even in such a deeply enticing environment, the one who respectfully and firmly conquered all lust (desire), and who was skilled in awakening (guiding to the right path) that young woman; to that great sage 'Shri Sthulabhadra Muni', I bow down.

१४७०. अनया रत्नसमृद्ध्या, सागर ! किं स्फुरसि बहुललहरिभि: ।

१४७०. अनया रत्नसमृद्ध्या, सागर ! किं स्फुरसि बहुललहरिभि: ।

तव वल्लभा वराक्यो, वहन्ति वर्षास्वपि जलानि ॥

अर्थ : हे समुद्रा! तुझ्याकडे असलेल्या रत्नांच्या संपत्तीमुळे तू एवढ्या मोठ्या मोठ्या लाटा निर्माण करून उगीच का फुशारकी मारत (गर्व करत) आहेस? जरा बघ, तुझ्या त्या बिचाऱ्या लाडक्या नद्या पावसाळ्यातसुद्धा (तुझ्याकडे येताना) स्वतःचे गोड पाणीच वाहून आणतात.

(टीप: हे सुभाषितांमधील 'अन्योक्ती' (Indirect Satire / टोमणा) या प्रकारातील एक अत्यंत सुंदर आणि मार्मिक सुभाषित आहे. समुद्राकडे रत्ने असली तरी तो नद्यांवर अवलंबून असतो, कारण नद्याच त्याला पाणी देतात. कवी समुद्राला त्याच्या गर्वाची जाणीव करून देत आहे.)

हिन्दी अनुवाद

हे समुद्र! तुम्हारे पास जो रत्नों की समृद्धि (खजाना) है, उसके कारण तुम इतनी बड़ी-बड़ी लहरें उठाकर व्यर्थ ही क्यों इतरा रहे हो (गर्व कर रहे हो)? जरा देखो, तुम्हारी वे बेचारी प्रिय नदियाँ वर्षा ऋतु में भी (तुम्हारे पास आते समय) केवल जल ही बहाकर लाती हैं।

English Translation

O Ocean! Why are you boasting so much by raising huge waves just because of your abundance of gems and riches? Look at your poor beloved rivers, even during the rainy season, they only carry and bring water to you.

१४६९. अस्ति जलं जलराशौ, क्षारं तत्‌ किं विधीयते तेन?

१४६९. अस्ति जलं जलराशौ, क्षारं तत्‌ किं विधीयते तेन?

लघुरपि वरं स कूपो, यत्राऽऽकण्ठं जनः पिबति॥

अर्थ :-

समुद्रामध्ये अथांग पाणी असते, पण ते खारे (खारट) असते; मग त्याचा काय उपयोग? त्यापेक्षा तो लहान विहीर (कूप) कितीतरी पटीने श्रेष्ठ आहे, जिथे जाऊन लोक तृप्त होईपर्यंत (गळ्यापर्यंत) पाणी पितात.

सुभाषितातून मिळणारा संदेश 

या सुभाषिताचा खोल अर्थ असा आहे की, एखाद्या व्यक्तीकडे खूप जास्त संपत्ती, पैसा किंवा ज्ञान असूनही जर ते इतरांच्या उपयोगाला येत नसेल, तर त्याचा काहीच फायदा नाही (जसे समुद्राचे खारे पाणी). याउलट, एखाद्याकडे कमी साधनसामग्री किंवा संपत्ती असली, तरी तो जर इतरांचे दुःख दूर करत असेल आणि लोकांच्या उपयोगी पडत असेल, तर ती व्यक्ती समाजात श्रेष्ठ ठरते (जसे विहिरीचे गोड पाणी).

हिन्दी अनुवाद 

"समुद्र में अपार जल होता है, परंतु वह खारा होता है; फिर उस जल का क्या लाभ? उससे तो वह छोटा सा कुआँ कहीं बेहतर है, जहाँ जाकर लोग तृप्त होने तक (कंठ तक) पानी पीते हैं।"

English Translation

"There is vast amount of water in the ocean, but it is salty; what is the use of it? Even a small well is much better than that, where people can drink water to their heart's content (up to their throat)."