भाषासु मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाण भारती।
तस्यां हि काव्यं मधुरं तस्मादपि सुभाषितम्॥

Wednesday, May 20, 2026

१४४५. पलाशकुसुमभ्रान्त्या शुकतुण्डे पतत्यलि:।

१४४५. पलाशकुसुमभ्रान्त्या शुकतुण्डे पतत्यलि:। 

सोsपि जम्बुफलभ्रान्त्या तमलिं धर्तुमिच्छति ॥


अर्थ :- 

(हे) पळसाच़े फुल आहे अशा गैरसमजाने भुंगा पोपटाच्या चोचीमध्ये अडकतो आणि तो सुद्धा हे जांभूळ आहे अशा गैरसमजुती मुळे त्या भुंग्याला पकडण्याची इच्छा करतो.

भ्रांतिमान् या अलंकाराच हे सुंदर उदाहरण आहे.


Hindi Translation (हिंदी अनुवाद)

"पलाश का फूल होने की गलतफहमी में भौंरा तोते की चोंच में फंस जाता है, और तोता भी वह जामुन है, इस गलतफहमी के कारण उस भौंरे को पकड़ने की इच्छा करता है। यह भ्रांतिमान अलंकार का एक सुंदर उदाहरण है।"


English Translation

"Mistaking the parrot's beak for a flame-of-the-forest (Palash) flower, the beetle gets trapped inside it; and the parrot, mistakenly thinking the beetle to be a blackberry (Jambhul), desires to catch it. This is a beautiful example of the Bhrantiman figure of speech (metaphor of illusion)." 

Tuesday, May 19, 2026

१४४४. किं करिष्यति शास्त्रं ते वार्धके समुपागते ।

१४४४. किं करिष्यति शास्त्रं ते वार्धके समुपागते ।

प्रायेण शिथिलायन्ते वृद्धानां सर्वसन्धय: ।।


अर्थ :- 

म्हातारपण आल्यावर शास्त्र(पठण तुला) कसे उपयोगी पडेल?  साधारणपणे वृद्धांचे सगळे सांधे शिथील होतात (तसंच उच्चार करताना, व्याकरणाच्या) संधीचा उच्चार सुद्धा चुकीचा होतो.

पाणिनीला उद्देशून :-) 


Hindi Translation (हिंदी अनुवाद)

"बुढ़ापा आने पर शास्त्र (का पठन) तुम्हारे किस काम आएगा? आमतौर पर वृद्धों के शरीर के सभी जोड़ (सांधे) ढीले पड़ जाते हैं; उसी प्रकार, (शास्त्रों का) उच्चारण करते समय व्याकरण की संधि का उच्चारण भी त्रुटिपूर्ण (गलत) हो जाता है।"


English Translation

"How will the study/recitation of scriptures be of use to you when old age arrives? Generally, in old age, all the bodily joints become weak and loose; similarly, while reciting, even the phonetic blending (Sandhi) and grammatical pronunciations tend to falter and go wrong." 


Monday, May 18, 2026

१४४३. आब्रह्मस्तंम्बपर्यंतं सर्वं मायामयं जगत् ।

१४४३. आब्रह्मस्तंम्बपर्यंतं सर्वं मायामयं जगत् ।  

सत्यं सत्यं पुन: सत्यं हरेर्नामैव केवलम्॥


अर्थ :-  

जगामध्ये ब्रह्मापासून  गवताच्या काडी पर्यंत सर्व वस्तू माया (स्वरूपात) आहेत.  परमेश्वराच नाम ही एकच  गोष्ट खरी आहे हे त्रिवार सत्य आहे. 


हिंदी अनुवाद

"इस संसार में ब्रह्मा से लेकर घास के तिनके तक सभी वस्तुएं माया (स्वरूप) हैं। परमेश्वर का नाम ही एकमात्र सत्य है—यह त्रिकाल सत्य (त्रिवार सत्य) है।"

English Translation

"In this world, everything from Brahma to a blade of grass is an illusion (Maya). Only the name of the Supreme Lord is the ultimate truth—this is the absolute, thrice-proven truth."



Sunday, May 17, 2026

१४४२. उल्लङ्घ्य सिन्धोः सलिलं सलीलं यः शोकवह्निं जनकात्मजायाः ।

 १४४२. उल्लङ्घ्य सिन्धोः सलिलं सलीलं यः शोकवह्निं जनकात्मजायाः । 

आदाय तेनैव ददाह लङ्कां नमामि तं प्राञ्जलिराञ्जनेयम् ॥ 

 || श्रीहनुमते नमः ||


अर्थ :- ज्याने समुद्राचे पाणी लीलया पार करून, 

जनककन्या सीतेचा शोकरुपी अग्नी घेऊन, 

त्यानेच (त्याच अग्नीने) लंका जाळली, 

त्या अञ्जनीपुत्र हनुमंताला मी हात जोडून नमस्कार करतो.


Hindi Translation

"जिन्होंने समुद्र के पानी को खेल-खेल में (सहजता से) पार कर लिया, और जनक-पुत्री माता सीता के शोक रूपी अग्नि को लेकर उसी अग्नि से लंका को जला दिया; उन अंजनी-पुत्र हनुमान जी को मैं हाथ जोड़कर नमस्कार करता हूँ।"


English Translation

"Salutations with folded hands to Hanuman, the son of Anjani, who effortlessly crossed the ocean's waters, took the fire of sorrow from Janaka's daughter (Sita), and burned down Lanka with that very same fire."

Saturday, May 16, 2026

१४४१. अन्नपूर्णे , सदापूर्णे शङ्करप्राणवल्लभे ।

१४४१. अन्नपूर्णे , सदापूर्णे  शङ्करप्राणवल्लभे । 

ज्ञानवैराग्यसिद्ध्यर्थं  भिक्षां मे देहि पार्वति ॥


अर्थ :- महादेवाला प्राणां प्रमाणे प्रिय असणाऱ्या, परिपूर्ण असणाऱ्या, अन्नपूर्णा अशा हे देवी पार्वती, मला वैराग्य आणि ज्ञान प्राप्त होण्यासाठी (ज्ञानाची) भिक्षा घाल.


Hindi Translation

"हे देवी पार्वती! जो महादेव को प्राणों से भी अधिक प्रिय हैं, जो सर्वगुण संपन्न (परिपूर्ण) हैं, और जो साक्षात अन्नपूर्णा हैं; मुझे ज्ञान और वैराग्य की प्राप्ति के लिए (ज्ञान की) भिक्षा दीजिए।"


English Translation

"O Goddess Parvati, who is dearer than life itself to Lord Mahadev, who is perfect and complete, and who is Goddess Annapurna (the bestower of nourishment); please grant me the alms of knowledge, so that I may attain wisdom and detachment (Vairagya)."

Friday, May 15, 2026

१४४०. ब्रह्मध्वज नमस्तेsस्तु सर्वाभीष्टफलप्रद ।

  १४४०. ब्रह्मध्वज नमस्तेsस्तु सर्वाभीष्टफलप्रद ।

प्राप्तेsस्मिन्वत्सरे नित्यं मद्गेहे मङ्गलं कुरू ॥


अर्थ :- सर्वांना इच्छित वस्तू प्राप्त करून देणाऱ्या ब्रह्मध्वजा ,(उभारलेली गुढी) माझ्या घरात सुद्धा, नेहमी कल्याण कारक गोष्टी घडवून आण.


हिंदी अनुवाद (Hindi Translation)

"सभी को उनकी इच्छित वस्तुएं प्रदान करने वाले ब्रह्मध्वज (उभरी हुई गुढी), मेरे घर में भी हमेशा कल्याणकारी बातें (शुभ चीजें) घटित कराएं।"


अंग्रेजी अनुवाद (English Translation)

"O Brahmadhavaj (the hoisted Gudhi), who grants everyone their desired wishes, always bring auspiciousness and well-being into my home as well."

Wednesday, April 22, 2026

१४३९. अतिरूपेण वै सीता, अतिगर्वेण रावण:।

 १४३९. अतिरूपेण वै सीता, अतिगर्वेण रावण:। 

अतिदानाद्बलिर्बद्ध: अति सर्वत्र वर्जयेत्॥


अर्थ: 

अतिशय सुंदर असल्याने सीतेला (रावणाने) पकडले., फार गर्व केल्याने रावणाचा विनाश झाला.दानाचा अतिरेक केल्याने बळीराजा अडचणीत आला. ‍(याचा निष्कर्ष असा की)  कुठल्याही कामात मीच श्रेष्ठ असे वागू नये.


Hindi Translation (हिंदी अनुवाद)

अत्यधिक सुंदर होने के कारण सीता का अपहरण हुआ। अत्यधिक अहंकार के कारण रावण का विनाश हुआ। अत्यधिक दान देने के कारण राजा बलि संकट में पड़ गए। (इसका निष्कर्ष यह है कि) किसी भी कार्य में 'मैं ही श्रेष्ठ हूँ' ऐसा अहंकार नहीं करना चाहिए।


English Translation

Sita was abducted because of her extreme beauty. Ravana met his downfall due to his extreme pride. King Bali faced trouble because of his excessive charity. (The conclusion is that) one should not act with the arrogance of being superior in any task.