४९४. कुलीनै: सह संपर्कं पण्डितै: सह मित्रताम् |

ज्ञातिभिश्च समं मेलं कुर्वाणो नावसीदति ||

अर्थ

चांगल्या कुळातील माणसांबरोबर संबंध; विद्वानांशी मैत्री; आपल्या जातभाईशी येण-जाणं असणा-यांचा कधीच नाश होत नाही.

४९३. अनुगन्तुं सतां वर्त्म कृत्स्नं यदि न शक्यते |

स्वल्पमप्यनुगन्तव्यं मार्गस्थो नावसीदति ||

अर्थ

सज्जनांची वाट चोखाळणं [त्यांच पूर्णपणे अनुकरण करणं] जरी [आपल्याला] शक्य नसेल तरीही थोड का होईना [जेवढ जमेल तेवढ] अनुकरण करावं [तेवढ केल्यानी सुद्धा आपल्या उन्नतीला मदतच होते.] त्या रस्त्याने जाणा-यांचा अध:पात होत नाही.

४९२. अधोऽध: पश्यतः कस्य महिमा नोपजायते |

उपर्युपरि पश्यन्त: सर्व एव दारिद्रति ||

अर्थ

आपल्यापेक्षा खाली [ज्याच्याकडे कमी आहे त्याच्याकडे] बघत राहिलो तर आपण मोठे [चांगल्या स्थितीत ] आहोत असे वाटते. [पण ] वर वर पहात राहिल्यास [ आपल्यापेक्षा श्रीमंता कडे ] पहात राहिल्यास [माणूस कितीही श्रीमंत असला तरी त्यापेक्षा अधिक श्रीमंत कोणीतरी असतोच त्यामुळे ] सर्वच गरीब आहेत असे वाटू शकते.

४९१. न कामयेऽहं गतिमीश्वारात् परामष्टर्द्धियुक्तामपुनर्भवं वा |

आर्तिं प्रपद्येऽखिलदेहभाजामन्त:स्थितो येन भवन्त्यदु:खा: || भागवत ९ स्कंध २१ वा अध्याय

रन्तिदेव राजाची परिक्षा घेण्यासाठी ब्रह्मा; विष्णु महेश येतात. खूप दिवसाचा तो उपाशी असताना, [४८ दिवस तो उपाशी आहे] अन्न मिळाल्यावर एक ब्राह्मण येतो. तो खाऊन गेल्यावर, एक वृषल येतो. उरलेल्या मधून तो त्याला अन्न देतो. मग एक हरिजन कुत्री घेऊन येतो. मग पाणीच फक्त उरत ते अंत्यजाला देऊन रन्तिदेव हा श्लोक म्हणतो.

अर्थ

मी परमेश्वराकडे स्वर्गात ऎश्वर्यसंपन्न असे स्थान मिळवण्याची इच्छा किंवा मोक्ष सुद्धा मागत नाही. प्राणिमात्राच्या देहात वास करणाऱ्या आत्म्याचे दु:ख नाहीसे व्हावे म्हणून मी त्याला शरण जातो.

४९०. न त्वहं कामये राज्यं न स्वर्गं नापुनर्भवम् |

कामये दु:खतप्तानां प्राणिनामार्तिनाशनम् ||

अर्थ

मी राजा बनण्याची इच्छा करीत नाही. मला स्वर्ग सुद्धा नको, [एवढेच काय तर] मोक्ष सुद्धा नको. दु:खाने होरपळलेल्या प्राण्यांचे संकट नाहीस व्हावं एवढीच माझी इच्छा आहे.

४८९. गच्छत: स्खलनं क्वापि भवत्येव प्रमादत: |

हसन्ति दुर्जनास्तत्र समादधति साधव: ||

अर्थ

चालायला [सुरवात केल्यावर - नवीन काही शिक्षण; उपक्रम राबवताना] चुकून कुठेतरी [माणूस] घसरतो - प्रगती न होता काहीतरी घोटाळा होऊ शकतो - अशा वेळी दुष्ट माणसे थट्टा करतात [पण] सज्जन [मात्र त्याला] सांभाळून घेतात.

४८८. यद्यपि बहु नाधीषे तथापि पठ पुत्र व्याकरणम् |

'स्व ' जन: 'श्व 'जन: मा भूत् 'सकलं ' ' शकलं '; ' सकृत् ' 'शकृत्' ||

अर्थ

हे बाळ; जरी तू पुष्कळ शिकला नाहीस [तरी चालेल] पण व्याकरण मात्र शिक. [निदान] स्वजन [आपले नातेवाईक च्याऐवजी ] श्वजन [कुत्रा]; सकल [च्याठिकाणी] शकल [तुकडा] सकृत् [च्यासाठी] शकृत् [शेण] असे अर्थ व्हायला नकोत.