भाषासु मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाण भारती।
तस्यां हि काव्यं मधुरं तस्मादपि सुभाषितम्॥

Thursday, September 25, 2014

१३५०. सत्वादिस्थैरगणितगुणैर्हन्त विश्वं प्रसूय व्यक्तं धत्ते प्रहसनकरीं या कुमारीति संज्ञाम् |

मोहध्वान्तप्रसरविरतिर्विश्वमूर्तिः समन्तादाद्या शक्तिः स्फुरतु मम सा दीपवद्देहगेहे ||
 
अर्थ 
 
केवढे हे आश्चर्य! [देवी अंबिका] असंख्य  सत्वगुणांनी संपूर्ण विश्व निर्माण करून सुद्धा अगदी गमतीशीर असं "कुमारी " हे [यथार्थ] नामाभिधान धारण करते. ती विश्व हेच जिचं रूप आहे अशी अशी; माया रूपी अंधाराचा व्याप्ती नष्ट करणारी; आद्य शक्ती अशी [देवी]  दिव्याप्रमाणे माझ्या देहरूपी घरात प्रकट होऊन [आत्मस्वरूप प्रकाशित करो.]

Wednesday, September 24, 2014

१३४९. नितरां नीचोऽस्मीति त्वं खेदं कूप मा कृथाः |

अत्यन्तसरसहृदयो यतः परेषां गुणग्रहीतासि ||

अर्थ

हे कूपा [विहिरी] मी अतिशय नीच [हलकट; कमी उंची असणारा] आहे, याबद्दल अजिबात दुःख करू नकोस. कारण अगदी रसाळ [पाण्याने संपृक्त] असं हृदय असूनही तू दुसऱ्यांचे गुण [दोऱ्या पुढे आल्यावर] घेऊन [त्यांची पात्रे भरून] देतो.

Tuesday, September 16, 2014

१३४८. कान्तं वक्ति कपोति काकुलतया नाथान्तकालोऽधुना व्याधोऽधो धृतचापसज्जितशरः श्येनः परिभ्रामति |

इत्थं सत्यहिना स दष्ट इषुणा श्येनोऽपि तेनाहतस्तूर्णं तौ तु यमालयं प्रति गतौ दैवी विचित्रा गतिः ||

अर्थ

रडवेली होउन मादी कबुतरीण नराला म्हणते; "स्वामी; आता शेवट आलाय. [झाडा] खाली  पारधी धनुष्याला बाण लावून [आपल्याला मारायला] सज्ज झालाय [आणि वरती ] ससाणा घिरट्या घालतोय". असं असताना त्या [पारध्याला] साप चावला [आणि त्याचा नेम चुकल्याने] त्या बाणाने ससाणा पण जखमी होऊन ते दोघे लगेचच यमाच्या दरबारी गेले. नशिबाची चाल वेगळीच होती. [अगदी मृत्युच्या दाढेतून ते सुटले.]

१३४७. नारिकेलसमाकाराः दृश्यन्तेऽपि हि सज्जनाः |

अन्ये बदरिकाकाराः बहिरेव मनोहराः ||

अर्थ

सज्जन [नुसत] पाहिल्यावर नारळासारखे [खडबडीत; कडक; कठोर असावेत असं दिसत]; पण नारळात ज्याप्रमाणे गोड पाणी; स्वादिष्ट खोबर असतं तसे ते असतात. दुसरे [दुर्जन] बाहेरूनच बोराप्रमाणे आकर्षक असतात. [पण अनुभव चांगला येत नाही.]

Thursday, September 11, 2014

१३४६. सुगन्धं केतकीपुष्पं कण्टकैः परीवेष्टितम् |

यथा पुष्पं तथा राजा दुर्जनैः परिवेष्टितः ||

अर्थ

सुवास असणारा केवड्याला जसे [नेहमीच] काटे असतात, तसा राजा दुष्ट लोकांनी वेढलेला असतो.

१३४५. अमितगुणोऽपि पदार्थो दोषेणैकेन निन्दितो भवति |

सकलरसायनसारो दोषेणैकेन लशुन इव || पण्डित राज  जगन्नाथ

अर्थ

सर्व औषधीमधे महत्वाची असलेली लसूण तिच्या [उग्र वास] या एकाच दोषाने निंद्य ठरते, तसे असंख्य गुण असून सुद्धा एखाद्या दोषाने एखाद्या पदार्थाला [एखाद्या व्यक्तीला] नावे ठेवली जातात.

Tuesday, September 9, 2014

१३४४. आयातो भवतः पितेति मातुर्निशम्योदितं धूलीधूसरितो विहाय शिशुभिः क्रीडारसान्प्रस्तुतान् |

दूरात्स्मेरमुखः प्रसार्य ललितं बाहुद्वयं बालको नाधन्यस्य पुरः समेति परया प्रीत्या रटन्घर्घरम् ||

अर्थ

"तुझे बाबा आले रे" असं आईनी म्हटलेलं ऐकल्यावर;  चालू असलेली  मित्रांबरोबरची भरपूर गम्मत टाकून हसत हसत सुंदर हात पसरून घशातून आनंदाचे उद्गार काढत धुळीने माखलेलं आपलं मूल आनंदाने ज्याच्या  सामोर येत; असा [पिता] खरोखर धन्य होय.