भाषासु मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाण भारती।
तस्यां हि काव्यं मधुरं तस्मादपि सुभाषितम्॥

Friday, April 18, 2014

१२५०. आसिन्धुसिन्धुपर्यन्ता यस्य भारतभूमिका |

१२५०. आसिन्धुसिन्धुपर्यन्ता   यस्य भारतभूमिका |
पितृभूः पुण्यभूश्चैव स वै हिन्दुरिति स्मृतः || स्वातंत्र्यवीर सावरकर

अर्थ

[हिंदुधर्म हे कोणत्याही एका विशिष्ट धर्माचे वा पंथाचे विशेष किंवा अनन्य नाव नसून ज्या अनेक धर्मांची आणि पंथांची] संधू नदी पासून तर समुद्रापर्यंत ज्यांची ही पितृभूमी आणि पुण्य भूमि  आहे त्या साऱ्यांना समाविष्ट करणाऱ्या धर्मसंघाचे हिंदूधर्म हे सामुदायिक अभिधान आहे. [त्यामुळे कुठल्याही धर्मातील जो माणूस या भूमीचा आदर करतो तो हिंदू होय.]

Tuesday, April 15, 2014

१२४९. अशेषलङ्कापतिसैन्यहन्ता श्रीरामसेवाचरणैककर्ता |

अनेकदुःखाहतलोकगोप्ता त्वसौ हनुमांस्तव सौख्यकर्ता ||

अर्थ

रावणाच्या सर्व सैन्याला मारून टाकणारा; मनोभावे श्रीरामाची सेवा करणारा; कित्येक दुःखीकष्टी लोकांची संकटे नाहीशी करणारा हा मारुतीराया तुला सुखी करेल.

आज हनुमान जयंती आहे. 

Monday, April 14, 2014

१२४८. त्वं चेत्संचरसे वृषेण लघुता का नाम दिग्दन्तिनां व्यालैः काञ्चनकुण्डलानि कुरुषे हानिर्न हेम्नः पुनः |

मूर्ध्ना चेद्वहसे जडांशुमयशः किं नाम लोकत्रयीदीपस्याम्बुजबान्धवस्य जगतामीशोऽसि किं ब्रूमहे ||

अर्थ

[हे भगवान शंकरा] तू बैलावर बसून भटकलास म्हणून [अष्ट] दिग्गजांना कमीपणा येत नाही. [खरं तर आपल्या योग्यतेनुसार वाहन निवडलं पाहिजे.] कानात सर्पाच वेटोळं अडकवलस म्हणून सोन्याचा काय तोटा होणार? जडांशु [ मंद किरण असणारा / चन्द्र] ला डोक्यावर घेतलास म्हणून लोकत्रयीला प्रकाश देणाऱ्या सूर्याचा काही बदलौकिक होत नाही. [खरं आपल्या योग्यतेनुसार सोबती निवडावे पण तू तर] त्रिलोकीचा धनी आम्ही काय बोलणार हो.

Saturday, April 12, 2014

१२४७. एकः स एव जीवति हृदयविहीनोऽपि सहृदयो राहुः |

यः सकललघिमकारणमुदरं न बिभर्ति दुःपूरम् ||

अर्थ

खरोखर तो राहू हा एकटा  [अगदी निष्काळजी असा मजेत  ऐश करून] राहतो. [त्याच्या कठोर  वागण्यानी असं वाटत की हळव असं] मन त्याला नाही. [पण आपल्याला अमृत मिळाल पाहिजे असं वाटणार ] हृदय आहे आणि [त्याच धड अमृतमंथनाच्या वेळी कापल्यामुळे] सर्व अपमानाचं कारण असणार आणि पूर्तता करण्यास फार कठीण असं उदर नाहीये [त्यामुळे त्याला काही चिंताच नाही.]

१२४६. राजन्दुधुक्षसि यदि क्षितिधेनुमेनां तेनाद्य वत्समिव लोकमिमं पुषाण |

तस्मिंश्च सम्यगनिशं परिपोष्यमाणे नानाफलैः  फलति कल्पलतेव भूमिः ||

अर्थ

हे राजा; जर ह्या पृथ्वी [राज्य] रूपी गाईचे तू दोहन करू इच्छित असशील तर आजपासूनच [तिला] पाडसाप्रमाणे असणाऱ्या प्रजेच [उत्तमप्रकारे] पालनपोषण करून त्यांची भरभराट कर. त्यांच
सतत आणि चांगल्या प्रकारे पोषण केलं तर पृथ्वी कल्पवृक्षाप्रमाणे विविध फळांनी लगडते.

Friday, April 11, 2014

१२४५. पातकानां समस्तानां द्वे परे तात पातके |

एकं दुःसचिवो राजा द्वितीयं च तदाश्रयः ||

अर्थ

अरे बाबा; सगळ्या पापांमध्ये ही  दोन पाप महाभयंकर आहेत एक म्हणजे वाईट मंत्री असणारा राजा आणि दुसरं तर त्याच्यावर आपण आश्रयाला असणं.

Thursday, April 10, 2014

१२४४. शरीरस्य गुणानां च दूरमत्यन्तमन्तरम् |

शरीरं क्षणविध्वंसि  कल्पान्तस्थायिनो गुणाः ||पंचतंत्र

अर्थ

गुण आणि आपला देह यात पराकोटीचा फरक आहे. शरीर हे क्षणभंगूर आहे तर [गुणी माणसाच्या] गुणांची [कीर्ति] तर हे युग संपेपर्यंत टिकते.