६६७. विद्या ददाति विनयं विनयाद्याति पात्रताम् |

पात्रत्वाद्धनमाप्नोति धनाद्धर्मं तत: सुखम् ||

अर्थ

विद्या [माणसाला] नम्रपणा शिकवते; त्यामुळे लायकी प्राप्त होते; लायकी असल्यामुळे संपत्ती मिळवता येते; त्यामुळे चांगलं धार्मिक [दानधर्म तीर्थयात्रा वगैरे] करता येतात आणि [माणूस] सुखी होतो.

६६६. एक एव खगो मानी चिरं जीवतु चातक: |

म्रियते वा पिपासार्त: याचते वा पुरन्दरम् ||

अर्थ

अतिशय स्वाभिमानी असा एकच चातक पक्षी आहे [त्याला] प्रदीर्घ आयुष्य लाभो. तो एक तर इंद्राच्या [मेघाकडे] याचना करतो आणि [जर त्यांनी पाऊस पाडला नाही तर] मरून जातो [पण दुसऱ्या कोणाकडे तोंड वेंगाडत नाही; अशी कवि कल्पना आहे की चातक पक्षी फक्त ढगातून पडणारं ताज पाणीच पितो नद्या; तलाव; विहिरी यातलं पाणी तो कधीही पीत नाही.]

६६५. अश्व: शस्त्रं शास्त्रं वीणा वाणी नरश्च नारी च |

पुरुषविशेषं प्राप्य भवन्ति योग्यायोग्याश्च ||

अर्थ

घोडा; शास्त्र; शस्त्र; वाद्य; भाषा; पुरुष आणि स्त्री [हे सर्व] ज्याच्या हातात पडतात [जो त्यांना कामावर ठेवतो किंवा त्यांच्यावर मेहनत घेऊन त्यांना सुसंस्कारित करतो त्याच्या] त्यावर ते थोर किंवा निरुपयोगी किंवा वाईट ठरतात.

६६४. ईर्ष्यी घृणी त्वसन्तुष्ट; क्रोधनो नित्यशङ्कित: |

परभाग्योपजीवी च षडेते नित्यदु:खिता: ||

अर्थ

[दुसऱ्याचा] द्वेष करणारा; दया करणारा; असमाधानी; सतत शंका काढणारा; तापट; दुसऱ्याच्या नशिबावर जगणारा हे सहा जण नेहमी दु:खी असतात.

६६३. अयं रत्नाकरोऽम्भोधिरित्यसेवि धनाशया |

धनं दूरेऽस्तु वदनमपूरि क्षारवारिभि: ||

अर्थ

हा [सागर म्हणजे] रत्नांची खाण आहे असे [समजून मी] संपत्तीच्या आशेने आलो आणि [अरेरे] संपत्ती तर बाजूलाच राहिली तोंड मात्र [त्याच्या] पाण्यानी खारट झालं! [सागरान्योक्ती - एखाद्या कंजूष श्रीमंताकडे आशेने गेलेला कवि - याचक कसा वैतागतो ते ह्या सुभाषितामध्ये सुंदर रंगवलं आहे.]

६६२. वर्णेन सौरभेणापि सम्पन्नं कुसुमं यथा |

क्रियया फलितं वाक्यं तथा लोके विराजते ||

अर्थ

ज्याप्रमाणे [सुंदर] रंग आणि सुवास यांनी युक्त असे फूल शोभून दिसते, त्याप्रमाणेच बोलण्याबरोबर कृती केल्याने ते बोलणं शोभून दिसत. [सगळ्यांना आवडत; क्रिये वीण वाचाळता व्यर्थ आहे.]

६६१. दोषभीतेरनारम्भस्तत्कापुरुषलक्षणम् |

कैरजीर्णभयाद्भ्रातर्भोजनं परिहीयते ||

अर्थ

काहीतरी चुकेल या भीतीने [एखाद्या कामाला] सुरवातच करायची नाही हा भित्रेपणा आहे. अरे भाऊ अजीर्ण होईल म्हणून कोण बरं जेवायचच सोडून देतो?