विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति ||
अर्थ
शरीर पाण्याने शुद्ध [स्वच्छ] होते, खरे [बोलण्याने] मन शुद्ध होते, [अध्यात्मिक] ज्ञान आणि तपश्चर्या यांनी [जीवाच्या अन्त:करणातील मळ नाहीसा होऊन] आत्मा शुद्ध होतो, ज्ञानाने बुद्धी शुद्ध होते.
ह्या संस्कृत सुभाषितांचा अर्थ सौ. मंगला केळकर यांनी समजावून सांगितला आहे.
भाषासु मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाण भारती।
तस्यां हि काव्यं मधुरं तस्मादपि सुभाषितम्॥
तस्यां हि काव्यं मधुरं तस्मादपि सुभाषितम्॥
Wednesday, March 7, 2012
६११. अद्भिः गात्राणि शुध्यन्ति मन: सत्येन शुध्यति |
६१०. अरावप्युचितं कार्यमातिथ्यं गृहमागते |
छेत्तुमप्यागते छायां नोपसंहरते द्रुम: ||
अर्थ
आपल्या घरी जरी शत्रु तरी त्याचा पाहुणचार करावा. झाड तोडणाऱ्याला सुद्धा झाड सावली धरतं. [तो शत्रु असूनही त्याला उन्हात ठेवत नाही.]
अर्थ
आपल्या घरी जरी शत्रु तरी त्याचा पाहुणचार करावा. झाड तोडणाऱ्याला सुद्धा झाड सावली धरतं. [तो शत्रु असूनही त्याला उन्हात ठेवत नाही.]
Tuesday, March 6, 2012
६०९. यदि न स्यान्नरपति: सम्यङ्नेता तत: प्रजा: |
अकर्णधारा जलधौ विप्लवेतेह नौरिव ||
अर्थ
जर राजामध्ये चांगले नेतृत्वाचे गुण नसतील तर नावाडी नसलेली होडी ज्याप्रमाणे समुद्रात बुडून जाते त्याप्रमाणेच प्रजेची वाताहात होईल.
अर्थ
जर राजामध्ये चांगले नेतृत्वाचे गुण नसतील तर नावाडी नसलेली होडी ज्याप्रमाणे समुद्रात बुडून जाते त्याप्रमाणेच प्रजेची वाताहात होईल.
६०८. उपनिषद: परिपीता गीतापि च हन्त मतिपथं नीता |
तदपि न हा विधुवदना मानससदनात्बहिर्याति ||
अर्थ
[आम्ही] उपनिषदांचा [तत्वज्ञानाचा] सखोल अभ्यास केला; गीता सुद्धा बुद्धीत ठसवली, पण अरेरे ! तरीसुद्धा आमच्या अन्त:करणातून चन्द्रमुखी [सुंदरी; तिचा विचार ] निघून जात नाही.
अर्थ
[आम्ही] उपनिषदांचा [तत्वज्ञानाचा] सखोल अभ्यास केला; गीता सुद्धा बुद्धीत ठसवली, पण अरेरे ! तरीसुद्धा आमच्या अन्त:करणातून चन्द्रमुखी [सुंदरी; तिचा विचार ] निघून जात नाही.
६०७. ईक्षणं द्विगुणं भुयात्भाषणस्येति वेधसा |
अक्षिणी द्वे मनुष्याणां जिह्वा चैकेव निर्मिता ||
अर्थ
बोलण्याच्या दुप्पट निरीक्षण केले पाहिजे, म्हणून ब्रह्मदेवाने माणसांसाठी दोन डोळे आणि एकच जीभ बनवली आहे.
अर्थ
बोलण्याच्या दुप्पट निरीक्षण केले पाहिजे, म्हणून ब्रह्मदेवाने माणसांसाठी दोन डोळे आणि एकच जीभ बनवली आहे.
६०६. न स्थातव्यं न गन्तव्यं क्षणमप्यधमै: सह |
पयोऽपि शौण्डिकीहस्ते वारुणीत्यभीधीयते ||
अर्थ
नीच माणसांबरोबर क्षणभर सुद्धा थांबू नये [कारण की] कलालीणीच्या [दारूचा गुत्ता चालवणाऱ्या बाईच्या] हातात दूध असलं तरी [ती] दारु आहे असच म्हटलं जातं.
अर्थ
नीच माणसांबरोबर क्षणभर सुद्धा थांबू नये [कारण की] कलालीणीच्या [दारूचा गुत्ता चालवणाऱ्या बाईच्या] हातात दूध असलं तरी [ती] दारु आहे असच म्हटलं जातं.
६०५. जयन्ति ते सुकृतिनो रससिद्धा: कवीश्वरा: |
नास्ति येषां यशकाये जरामरणजं भयम् ||
अर्थ
ज्यांच्या कीर्ति रूपी शरीराला म्हातारपण किंवा मरण यांची भीती नाही अशा; रसपरिपोष करण्यात कुशल असलेल्या; ज्यांच्या रचना अतिशय सुंदर आहेत अशा श्रेष्ठ कवींचा जय होतो.
अर्थ
ज्यांच्या कीर्ति रूपी शरीराला म्हातारपण किंवा मरण यांची भीती नाही अशा; रसपरिपोष करण्यात कुशल असलेल्या; ज्यांच्या रचना अतिशय सुंदर आहेत अशा श्रेष्ठ कवींचा जय होतो.
Subscribe to:
Posts (Atom)