९६८. यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जन: |

स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते || भगवद्‌गीता अध्याय ३:२१

अर्थ

थोर लोक जसं वागतात तसच सर्व लोक वागतात. तो जे योग्य ठरवतो त्याचच सर्वजण अनुकरण करतात.

९६७. यं सर्वशैला: परिकल्प्य वत्सं मेरौ स्थिते दोग्धरि दोहदक्षे |

भास्वन्ति रत्नानि महौषधीश्च पृथूपदिष्टां दुदुहुर्धरित्रीम् || कुमारसंभव  कालिदास

अर्थ

पृथु राजाने [गोरूपी] पृथ्वीला  [सर्व सार देण्याची] आज्ञा केली असताना; तत्पर असा मेरु दोहन करत   असताना; सर्व पर्वतांनी ज्याला वासरू केलं [गाय त्याला मुख्यतः दूध पाजते अस लाडकं] तेंव्हा [त्या हिमालय पर्वतराजाला] तेजस्वी अशी रत्ने आणि श्रेष्ठ औषधी रूपी दूध प्राप्त झालं.

९६६. अपराधो न मेऽस्तीति नैतद्विश्वासकारणम् |

विद्यते हि नृशंसेभ्यो भयं गुणवतामपि || हितोपदेश

अर्थ

क्रूर लोकांच्या बाबतीत आपण त्यांचा काही गुन्हा केला नाही, [म्हणून ते छळणार नाहीत असा] विश्वास ठेवण्यात अर्थ नाही. जरी गुणी असले [त्यांची खोडी काढली नसली तरी] त्यांच्यापासून भीती असतेच.

९६५. यस्य नास्ति स्वयं प्रज्ञा शास्त्रं तस्य करोति किम् |

लोचनाभ्यां विहीनस्य दर्पणः किं करिष्यति || पंचतंत्र

अर्थ

ज्याला स्वतःला काहीच अक्कल नाही त्याला शास्त्राचा काय बर उपयोग? ज्याला डोळ्यांनी [दिसत] नाही त्याला आरसा काय उपयोगी पडणार?

९६४. क्षान्तं न क्षमया गृहोचितसुखं त्यक्तं न सन्तोषतः सोढो दुःसहशीततापपवनक्लेशो न तप्तं तपः |

ध्यातं वित्तमहर्निशं नित्यमितप्राणैर्न  शम्भोः पदं तत्तत्कर्म कृतं यदेव मुनिभिस्तैस्तैर्फलैर्वञ्चितः || वैराग्यशतक; राजा भर्तृहरी

अर्थ

[आम्ही] क्षमा केली पण क्षमाशीलता या गुणाने नव्हे [आपण बोलून काहीच फायदा नाही म्हणून चडफडत गप बसलो.] अगदी ऐशारामाच्या सुख सोडली पण समाधानात नाही. सहन करण्यास कठीण असं थंडी; उन; वाऱ्याचा त्रास सहन तर केलाच [तापसी सुद्धा हेच करतात पण तपाचरणाच्या ओढीने तसं] तप मात्र केलं नाही. आपल्या ताकदीप्रमाणे रात्रंदिवस आम्ही ध्यास घेतला तो पैशाचा; भगवान शंकराच्या चरणांचा नाही घेतला [अरेरे!] ऋषिमुनि जे जे करतात [ते सर्व कष्ट  आम्ही घेतले पण त्यांना त्याच जे उत्कृष्ट फळ मिळतं ते] त्या फळाला मात्र वंचित राहिलो.

९६३. य: स्वभावो हि यस्य स्यात्तस्यासौ दुरतिक्रमः |

श्वा यदि क्रियते राजा तत्किं नाश्नात्युपानहम् ||

अर्थ

माणसाचा जो मुळातला स्वभाव असतो तो त्याला मुळीच बदलता येत नाही. कुत्र्याला जरी अगदी राजा केलं तरी तो चपला चघळायचं सोडेल काय? [कधीच नाही]

९६२. अतीत्य बन्धूनवलङ्घ्य मित्राण्याचार्यमागच्छति शिष्यदोषः |

बालं ह्यपत्यं गुरवे प्रदातुर्नैवापराधोऽस्ति पितुर्न मातुः || पञ्चरात्र  भास

अर्थ

विद्यार्थ्याला [नीट येत नसेल तर त्याबद्दलचा] दोष नातेवाईकांना सोडून देऊन; मित्रांना टाळून शिक्षकाच्या माथ्यावर फुटतो. लहानपणीच मूल शिक्षकाच्या स्वाधीन केल्यामुळे, ही चूक आईची नसते की बापाची नसते. [मुलांना येई पर्यंत शिकवणे ही शिक्षकाची जबाबदारी आहे.]