१०५७. गङ्गा पापं शशी तापं दैन्यं कल्पतरुस्तथा |

पापं तापं च दैन्यं च हन्ति साधुसमागमः ||

अर्थ

गंगा [भागीरथी मधे स्नान केलं तर] पाप नाहीशी होतात. चन्द्र आपल्या [शीतल किरणांनी उन्हाचा] त्रास नाहीसा करतो. कल्पवृक्ष [आपण मागू ती  वस्तू देऊन] गरिबी नाहीशी करतो [हे तिघं एकएक त्रासातून सुटका करतात पण] सज्जनांचा सहवास [एकटाच] ह्या  तिन्ही त्रासातून सुटका करतो.

१०५६. दिवाकराद्रक्षति यो गुहासु लीनं दिवाभीतमिवान्धकारम् |

क्षुद्रेऽपि नूनं शरणं प्रपन्ने ममत्वमुच्चैः शिरसामतीव ||   कुमारसम्भव कालिदास

अर्थ

घुबडाप्रमाणेच सूर्याला भिणाऱ्या गुहांमध्ये दडलेल्या; अंधाराचे [उच्चतम असा हिमालय पर्वत] सूर्यापासून रक्षण करतो. खरोखर अगदी क्षुल्लक [व्यक्ती] जरी शरण आली तरी थोर लोकांना [मनाची आणि शरीराची उंची श्रेष्ठ असणाऱ्यांना] त्यांच्याबद्दल फारच आपलेपणा वाटतो.

१०५५. भीतेभ्यश्चाश्रय: देय: व्याधितेभ्यस्तथौषधम् |

देया विद्यार्थिने विद्या देयमन्नं क्षुधातुरे ||

अर्थ

घाबरलेल्याला आसरा द्यावा. त्याचप्रमाणे आजाऱ्याला औषध द्यावं. जिज्ञासूला ज्ञान द्यावं आणि भूकेजलेल्याला अन्न द्यावं.

१०५४. फणिनो बहवः सन्ति भेकभक्षणतत्पराः |

एक एव हि शेषोऽयं धरणीधारणक्षमः ||

अर्थ

बेडूक खात राहणारे खूप सर्प असतातच. [सर्व ठिकाणी सामान्य ताकद असणारे लोक खूप असतात.]
पण पृथ्वी तोलून धरण्याची क्षमता असणारा शेषनाग एकटाच.

१०५३. पादपानां भयं वातात्पद्मानां शिशिराद्भयम् |

पर्वतानां भयम् वज्रात्साधूनां दुर्जनाद्भयम्  ||

अर्थ


झाडांना वाऱ्यापासून भीती असते. कमळाना  शिशिर ऋतुमध्ये त्रास होतो. पर्वताना वज्राची भीती असते आणि सज्जनांना दुष्ट लोक त्रास देतात.

१०५२. दुर्जनदूषितमनसां पूसां सुजनेऽपि नास्ति विश्वासः |

दुग्धेन दग्धवदनस्तक्रं फूत्कृत्य पामरः पिबति ||

अर्थ

दुष्टांच्या [दुष्कुत्यांमुळे] ज्यांची मन साशंक झाली आहेत, अशा माणसांचा सज्जनांवर देखील [चटकन] विश्वास बसत नाही [बरोबरच आहे] बिचारा माणूस तोंड दुधानी पोळलं की ताक पिताना सुद्धा फुंकरून पितो.

१०५१. कार्या च महदाकाङ्क्षा क्षुद्राकाङ्क्षा कदापि न |

यथाकाङ्क्षा तथा सिद्धिर्निरीहो नाश्नुते फलम् ||

अर्थ

महत्वाकांक्षा ही नेहमी अगदी मोठी ठेवावी कधीही ध्येय खालचं ठेवू नये. जशी आपली अपेक्षा असेल तसच फळ मिळणार आणि जो निरिच्छ असेल त्याला [काहीच] मिळणार नाही. [ध्येय क्षुद्र असलं तर यश उत्तुंग मिळणारच नाही. इच्छा तर उत्तम ठेवली पाहिजे.]