स्वधर्मचारी नृपतिः प्रजानां गतं गतं यौवनमानयन्ति ||
अर्थ
तारुण्य ओसरल्यावर सुद्धा या गोष्टी सर्वाना नवाळी प्राप्त करून देतात.
पैशामुळे माणसांना; पती पत्नीला; पावसाळा नद्यांना; वसन्त ऋतु वृक्षांना आणि राजधर्माचे पालन करणारा राजा प्रजेला.
ह्या संस्कृत सुभाषितांचा अर्थ सौ. मंगला केळकर यांनी समजावून सांगितला आहे.
भाषासु मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाण भारती।
तस्यां हि काव्यं मधुरं तस्मादपि सुभाषितम्॥
तस्यां हि काव्यं मधुरं तस्मादपि सुभाषितम्॥
Monday, March 10, 2014
१२२६. अर्थो नराणां पतिरङ्गनानां वर्षा नदीनामृतुराट् तरूणाम् |
१२२५. भाग्यवन्तं प्रसूयेथाः मा शूरं मा च पण्डितम् |
शूराश्च कृतविद्याश्च रणे सीदन्ति मत्सुताः || कुन्ती
अर्थ
नशीबवान [अपत्यांना] जन्म दे. तो शूर हवा असं नाही किंवा विद्वान असला पाहिजे असं पण नाही. अगदी शूर आणि विद्वान अशा माझ्या मुलाचं [या दोन्ही गोष्टी असून सुद्धा] युद्ध [करायला लागल्याने] वाटोळ झालंय.
अर्थ
नशीबवान [अपत्यांना] जन्म दे. तो शूर हवा असं नाही किंवा विद्वान असला पाहिजे असं पण नाही. अगदी शूर आणि विद्वान अशा माझ्या मुलाचं [या दोन्ही गोष्टी असून सुद्धा] युद्ध [करायला लागल्याने] वाटोळ झालंय.
Sunday, March 9, 2014
१२२४. एता हसन्ति च रुदन्ति च वित्तहेतोर्विश्वासयन्ति पुरुषं न च विश्वसन्ति |
तस्मान्नरेण कुलशीलसमन्वितेन वेश्या: श्मशानघटिका इव वर्जनीयाः ||
अर्थ
वेश्या या पैशासाठी [कृत्रिम] हसतात किंवा रडतात. त्या गिऱ्हाइकाला [नाटक करून त्यांच प्रेम असल्याची] खात्री पटवतात, पण त्या त्याच्यावर कधी विश्वास ठेवत नाहीत. त्यामुळे हे राजा; स्मशानातील मडक्याप्रमाणे घरंदाज माणसाने त्यांना टाळावं.
अर्थ
वेश्या या पैशासाठी [कृत्रिम] हसतात किंवा रडतात. त्या गिऱ्हाइकाला [नाटक करून त्यांच प्रेम असल्याची] खात्री पटवतात, पण त्या त्याच्यावर कधी विश्वास ठेवत नाहीत. त्यामुळे हे राजा; स्मशानातील मडक्याप्रमाणे घरंदाज माणसाने त्यांना टाळावं.
Friday, March 7, 2014
१२२३. अतिव्ययोऽनवेक्षा च तथार्जनमधर्मतः |
मोक्षणं दूरसंस्थानं कोषव्यसनमुच्यते ||
अर्थ
अतिशय खर्च करणं [करात सूट; फाजील सवलती; बरोबर आय होतेय का नाही इकडे] दुर्लक्ष त्याचप्रमाणे अन्यायाने [कर] गोळा करणे किंवा सोडून देणे, दूर निघून जाणे ही खजिन्याची संकटे आहेत असे [जाणकार] सांगता.
अर्थ
अतिशय खर्च करणं [करात सूट; फाजील सवलती; बरोबर आय होतेय का नाही इकडे] दुर्लक्ष त्याचप्रमाणे अन्यायाने [कर] गोळा करणे किंवा सोडून देणे, दूर निघून जाणे ही खजिन्याची संकटे आहेत असे [जाणकार] सांगता.
Wednesday, March 5, 2014
१२२२. हे हेमकार परदुःखविचारमूढ किं मां मुहुः क्षिपसि वारशतानि वह्नौ |
संदीप्यते मयि सुवर्णगुणातिरेको लाभः परं तव मुखे खलु भस्मपातः ||
अर्थ
हे दुसऱ्याच्या दुःखाची पर्वा न करणाऱ्या सोनारा; मला सारखा सारखा आगीत काय फेकातोयस? त्यामुळे [हीण जळून जाईल आणि] माझा सोनेरी रंग अधिक झळाळून उठेल आणि [माझा] फायदाच होईल, पण तुला मात्र [आग फुंकून फुंकून] राख खायला लागेल ना. [ सुवर्णकारान्योक्ती सोनार = नाव ठेवणारे]
अर्थ
हे दुसऱ्याच्या दुःखाची पर्वा न करणाऱ्या सोनारा; मला सारखा सारखा आगीत काय फेकातोयस? त्यामुळे [हीण जळून जाईल आणि] माझा सोनेरी रंग अधिक झळाळून उठेल आणि [माझा] फायदाच होईल, पण तुला मात्र [आग फुंकून फुंकून] राख खायला लागेल ना. [ सुवर्णकारान्योक्ती सोनार = नाव ठेवणारे]
१२२१. वसन्त्यरण्येषु चरन्ति दूर्वा: पिबन्ति तोयान्यपरीग्रहाणि |
तथापि वध्या हरिणा नराणां को लोकमाराधयितुं समर्थः ||
अर्थ
हरणं जंगलात राहतात; कुणाची मालकी नसलेलं [जंगलातीलच] पाणी पितात; [इतर कोणाला नको असलेलं] गवत खातात. [म्हणजे कुणाचा ते तोटा करत नाहीत] तरीही माणसं त्यांना ठार करतात. [काय म्हणून मारतात? सर्व] जगाला कोणी संतुष्ट करू शकत नाही.
अर्थ
हरणं जंगलात राहतात; कुणाची मालकी नसलेलं [जंगलातीलच] पाणी पितात; [इतर कोणाला नको असलेलं] गवत खातात. [म्हणजे कुणाचा ते तोटा करत नाहीत] तरीही माणसं त्यांना ठार करतात. [काय म्हणून मारतात? सर्व] जगाला कोणी संतुष्ट करू शकत नाही.
१२२०. निःस्नेहो याति निर्वाणं स्नेहोऽनर्थस्य कारणम् |
निःस्नेहेन प्रदीपेन यदेतत्प्रकटीकृतम् ||
अर्थ
स्नेह [तेल संपलेला] नसलेला दिवा [विझतो; शांत होतो] त्यानी हे दाखवून दिलं की स्नेह [आसक्ती]चा त्याग केला तर शांतता [समधातता] येते. स्नेह हेच अनर्थाच कारण आहे.
अर्थ
स्नेह [तेल संपलेला] नसलेला दिवा [विझतो; शांत होतो] त्यानी हे दाखवून दिलं की स्नेह [आसक्ती]चा त्याग केला तर शांतता [समधातता] येते. स्नेह हेच अनर्थाच कारण आहे.
Subscribe to:
Posts (Atom)