१२६०. कुटिला लक्ष्मीर्यत्र प्रभवति न सरस्वती वसति तत्र |

प्रायः श्वश्रूस्नुषयोर्न दृश्यते सौह्रुदं लोके ||

अर्थ

जीथे कारस्थानी लक्ष्मी येऊन राहते, तिथे सरस्वती [विद्वत्ता] कधी राहायला येत नाही. या जगात सासवा सुनांची सहसा मैत्री नसतेच. [पटतच नाही]

१२५९. दातृत्वं प्रियवक्तृत्वं धीरत्वमुचितज्ञता |

अभ्यासेन न लभ्येयुश्चत्वारः सहजाः गुणाः ||

अर्थ

औदार्य; गोड बोलणं; धैर्य आणि बरोबर किंवा चूक समजणे हे चारी गुण [काही व्यक्तींना] जन्मजात असतात. ते प्रयत्नपूर्वक मिळवता येत नाहीत .

१२५८. अगाधजलसंचारी गर्वं नायाति रोहितः |

अङ्गुष्ठोदकमात्रेण शफरी फुर्फुरायते ||

अर्थ

अथांग पाण्यामध्ये पोहणारा रोहित मासा कधी माज करत नाही. पण अंगठ्या एवढ्या पाण्यात तरंगणारी मासोळी मात्र भारीच माज करते.

१२५७. अग्निदाहे न मे दुःखं छेदे न निकषे न वा |

यत्तदेव महादुःखं गुञ्जया सह तोलनम् ||

अर्थ

मला अग्निमधे टाकून चटके देतात त्याच किंवा कापल्याच किंवा कस लावायच्या दगडावर घासून घेण्याच दुःख होत नाही. [अधिक शुद्धतेसाठी किंवा परीक्षा घेण्याच मला दुःख नाही. मी अधिक कष्ट घेऊन अधिक मौल्यवान होईन.] पण गुंजे सारख्या [क्षुद्र वस्तू] बरोबर तुलना करतात हेच माझं तीव्र दुःख आहे. [सुवर्णान्योक्ती]

१२५६. सकृदपि दृष्ट्वा पुरुषं विबुधा जानन्ति सारतां तस्य |

हस्ततुलयापि निपुणा: पलप्रमाणं विजानन्ति ||


अर्थ

एका दृष्टीक्षेपातच जाणकार एखाद्या माणसाच कर्तृत्व किती आहे ते ओळखतात. हुशार लोक हातानी जोखूनच गुंजेच वजन सांगू शकतात.

१२५५. स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम् |

परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जीवति ||

अर्थ

ज्याने आपल्या [सामर्थ्याने] घराण्याच नाव उज्वल केलं; तोच खरा जन्माला आला [त्याच्या जगण्याचं सार्थक झालं नाहीतर]  या जगाच्या रहाटगाडग्यात मेलेला कोण बरे पुन्हा जन्माला येत नाही? सगळे जन्म घेऊन आपल आयुष्य रेटत राहतात, पण याचा जन्म सार्थक होतो.]

१२५४. उद्धाटितनवद्वारे पञ्जरे विहगोऽनिलः |

यत्तिष्ठति तदाश्चर्यं प्रयाणे विस्मयः कुतः ||

अर्थ

प्राण पक्षी हा [शरीराची] नउ दार सताड उघडी असूनही उडून जात नाही [आयुष्य आहे तेवढा जगतो] हेच खरं आश्चर्य आहे. तो निघून गेला [माणूस मेला ] तर त्यात काय नवल ?