११९८. जन्मैव व्यर्थतां नीतं भवभोगप्रलोभिना |

काचमूल्येन विक्रीतो हन्त चिन्तामणिर्मया ||

अर्थ

विषय भोगाच्या हावरटपणामुळे मी सगळं आयुष्य वाया घालवलं अरेरे! इच्छित वस्तु देणारा; चिंतामणीच मी काचेच्या किमतीला विकून की हो टाकला! [तत्वज्ञानाचा अभ्यास फक्त केला; ईशचिंतन केलं नाही ती आयुष्याची खरी किंमत होती.]

११९७. तस्करस्य कुतो धर्मो दुर्जनस्य कुत: क्षमा |

वेश्यानां च कुत: स्नेह: कुत: सत्यं च कामिनाम् ||

अर्थ

चोर कुठला  धर्म [पाळतो]? [कसलाच नाही] दुष्ट क्षमा कुठली करायला? वेश्या कुणाला जीव लावणार? [पैशाच्या पाकिटाकडे बघणार] [खरंच] विषयांध लोक खऱ्या खोट्याचा विचार करत नाहीत.

११९६. भूः पर्यङ्को निजभुजलतागेन्दुकः खं वितानं दीपश्चन्द्रो विरतिवनितालब्धयोगप्रमोदः |

दिक्कन्यानां व्यजनपवनैर्वीज्यमानोऽनुकूलैर्भिक्षुः शेते नृप इव सदा वीतरागो जितात्मा ||

 

अर्थ

 

[जितेंद्रिय यतीचे वर्णन] आसक्तीचा त्याग केलेला जितेंद्रिय भिक्षु - जमीन हाच पलंग; स्वतःचा हात हीच उशी; आकाश हे छत्र; चन्द्र हा दिवा; दिशा रूपी कन्या शीतल  वायुरूपी पंख्यानी वारा घालतायत; अशा वेळी  वैराग्य सुंदरीच्या सहवासाने मिळालेल्या परम सुखाने राजाप्रमाणे सुखात राहतो.

११९५. साहित्यपाथोनिधिमन्थनोत्थं काव्यामृतं रक्षत हे कवीन्द्राः |

यत्तस्य दैत्या इव लुण्ठनाय काव्यार्थचोराः प्रगुणीभवन्ति ||

अर्थ

हे श्रेष्ठ अशा कवीनो; सारस्वत रूपी समुद्र घुसळून [तुमच्या प्रतिभेनी आणलेलं उत्कृष्ट] काव्य रूपी अमृत सांभाळून ठेवा कारण की ते [त्यातील सुंदर वेच] चोरण्यासाठी [अगदी] राक्षसांसारखेच चोर, कवडे टपलेले असतात. [उत्तम वाङ्गमयातील सुंदर उतारे ढापून स्वतःच्या नावावर ते चोरटे कवि  खपवतील, तुमचं सुंदर काव्य त्यांच्यापासून रक्षण करा.]

११९४. मारस्य मित्रमसि किं च सुधामयूख शम्भावपि प्रणयितां प्रकटीकरोषि |

विश्वासपात्रमसि यद्द्विषतोस्तयोरप्येतत्तव प्रकृतिशुद्धतनोश्चरित्रम् ||

अर्थ

हे अमृतांशु [ज्याच्या किरणातून अमृत पाझरत अशा] चंद्रा; मदनाचा तू मित्र आहेस तसंच भगवान शंकरावर सुद्धा तुझ प्रेम अगदी स्पष्ट दिसत. ते दोघेही  [एकमेकांचे] शत्रु असून सुद्धा [दोघांचाही] तुझ्यावर विश्वास आहे. हेच तुझ्या शुद्ध चारित्र्याचे कौतुक आहे. [चंद्रान्योक्ती ]

११९३. वयसि गते क: कामविकार: क्षीणे वित्ते क: परिवार: |

शुष्के तीरे क: कासार: ज्ञाते तत्त्वे क: संसार: ||

अर्थ

तारुण्य संपल्यावर काम चाळे करता येत नाहीत; श्रीमंती आटल्यावर लवाजमा नाहीसा होतो. पाणी आटलं तर तलावाचा काही उपयोग नाही; एकदा तत्वज्ञान झालं की संसाराची काही कटकट रहात नाही. [ज्ञात्याला त्यामुळे काही दुःख-गोंधळ-तणाव होत नाही.]

११९२. अल्पीयसामेव निवासभूमित्यागाद्विपत्तिर्महतां न जातु |

रत्नाकरान्सन्मणयोऽभियान्ति राज्ञां शिरः काकमुखानि भेकाः ||

 

अर्थ 

 

आपलं स्थान सोडल्यामुळे सामान्य लोकांवर संकट येत थोरांना कधी येत नाही. रत्नाकरातून [समुद्रातून] रत्ने दूर गेली तर राजांच्या डोक्यावर जाऊन बसतात. पण [तिथून बाहेर पडलेले] बेडूक मात्र कावळ्याच्या तोंडी पडतात.